XVII դ. երկրորդ կեսը նշանավորվեց Հայաստանի ազատագրական պայքարը կազմակերպելու գործնական նոր ջանքերով: Ուշագրավ էր, որ այս գործում, բացի Հայ առաքելական եկեղեցուց, ներգրավվեցին նաև հայկական իշխանությունների մնացորդները և հայ վաճառականները: Կարևոր դեր խաղացին Հայաստանի դժվարամատչելի անկյուններում դեռևս գոյություն ունեցող հայկական փոքր իշխանությունները` պաշտպանված լեռնային ամրոցներով: Դրանք պահպանել էին իրենց ինքնավարությունը և նշանակալի դեր ունեցան ազատագրական շարժման գործում: Հայաստանի ազատագրման գործընթացին մասնակցեցին նաև գաղթօջախների հայերը: