XI-XIV դդ. հայ գրականությունն ու արվեստը աննախընթաց վերելք ապրեցին: Դրան նպաստեցին նոր դպրոցների ու համալսարանների հիմնադրումը և միջմշակութային հարաբերությունների աշխուժացումը:
Գեղարվեստական գրականությունը։ XI–XIV դդ գրականության մեջ ի հայտ եկան նոր ժանրեր ու թեմաներ: Կրոնական թեմաներին զուգահեռ գրվեցին նաև աշխարհիկ գործեր: Կրոնական բովանդակությամբ տարածված բանաստեղծական ժանրեր էին շարականները, գանձերը, սաղմոսները, որոնք գրվում էին եկեղեցական տոների ու արարողությունների համար:
Զարգացող աշխարհիկ գրական ժանրերում հեղինակներն առաջ էին քաշում խոհափիլիսոփայական, սոցիալական խնդիրներ: Բանաստեղծական պատկերման թեմա են դառնում բնությունը, սերը, արդարությունը, պանդխտությունը: Բանաստեղծության մեջ մուտք է գործում այլաբանությունը: ժամանակաշրջանի ամենահայտնի բանաստեղծներն էին Հովհաննես Պլուզ Երզնկացին, Գրիգոր Տղան, Ֆրիկը, Հովհաննես Սարկավագը, Խաչատուր Կեչառեցին, Կոստանդին Երզնկացին: Մտածողության փոփոխությունը հանգեցնում է այլ ժանրերի զարգացմանը՝ առակ, հայրեններ, ժողովրդական խաղիկներ, էպիկական գործեր: Առակի զարգացումը կապվում է Մխիթար Գոշի և Վարդան Այգեկցու (XII-XIII) անունների հետ: Գոշի առակներում խրատական բովանդակությունն արտահայտված է ինչպես մարդկային կերպարների միջոցով, այնպես էլ կենդանիների, բնության երևույթների: Այգեկցու առակներում կան նաև զվարճալի կամ կենցաղային հարցերին վերաբերող մանրապատումներ:
Արվեստը և նկարչությունը: XI–XIV դդ. ստեղծվում են շքեղ և մանրակրկիտ նկարազարդումներով բազմաթիվ մատյաններ, որոնց մեջ շատ էին հատկապես Ավետարանները, Աստվածաշունչ մատյանները, Մաշտոցները: Ի հայտ են գալիս զարդագիր, ապա նաև կենդանագիր և թռչնագիր գլխատառերը և լուսանցազարդերը: Արքունական գրչատներում (Կիլիկիա) ներկանյութերի հետ կիրառվում էր նաև թիթեղային ոսկին, որը յուրահատուկ ճոխություն է հաղորդում ձեռագրերին: Կոթողային ոճով են առանձնանում Մեծ և Փոքր Հայքում XI–XII դդ. ձեռագրերը: Անիի մանրանկարչական դպրոցն առանձնանում է մանրանկարների գեղարվեստական ոճի հղկվածությամբ և վեհությամբ:
XI–XIV դդ. հայկական մանրանկարչությունը զարգացման բարձրագույն աստիճանի է հասնում Կիլիկիայում։ Ձեռագրերում հայտնվում են խորհրդանշական և առասպելական կերպարներ, ինչպես նաև պատվիրատուների, թագավորների ու նրանց ընտանիքի անդամների դիմանկարներ: Այդ շրջանում ստեղծվում են նաև փոքր չափերի անձնական օգտագործման գրքեր։ Այդպիսի մի վառ օրինակ է Սկևռայում նկարազարդված Նարեկը: Հռոմկլայի մանրանկարչական դպրոցի հռչակավոր ներկայացուցիչն էր Թորոս Ռոսլինը (XIII դ. կես), որը ծաղկել է Զեյթունի և Մալաթիայի ավետարանները։ Ռոսլինի մանրանկարներն աչքի են ընկնում ոսկու առատ կիրառությամբ: Կիլիկիայի վերջին շրջանի` XIV դ. հայտնի ծաղկողներից է Սարգիս Պիծակը, որի նկարազարդած ձեռագրերի թիվը հասնում է չորս տասնյակի:
XIII–XIV դդ. նկարազարդ ձեռագրեր պահպանվել և մեզ են հասել Անիից, Բարձր Հայքից, Սյունիքից (Գլաձորի համալսարան), Վասպուրականից, Արցախից: Բարձր Հայքի Ավագ վանքում է նկարազարդվել հայկական ամենամեծ ձեռագիրըՄշո Ճառընտիրը: Բարձր Հայքի Երզնկայի գրչատանն է ստեղծվել հայկական առաջին պատկերազարդ Աստվածաշունչը։ XIII դ․ Անիի դպրոցի ներկայացուցիչ Մարգարեի նկարազարդած Հաղպատի ավետարանի թերթերին պատկերված են Անի քաղաքի կառույցները կրկնօրինակող դրվագներ: Սյունյաց աշխարհի հայտնի ծաղկողներից էր Մոմիկը, որը և ծաղկող էր, և ճարտարապետ ու քանդակագործ: XIII դ. հայտնի են որմնանկարով հարդարված մի շարք եկեղեցիներ (Ախթալայի Ս. Աստվածածին, Անիի Ս. Գրիգոր (կամ Տիգրան Հոնենց), Քոբայրավանքի եկեղեցիները):
Ճարտարապետությունը: Դեռևս Բագրատունիների շրջանում սկիզբ առած վանական համալիրների կառուցումը մեծ թափ է ստանում XI–XIII դդ։ Նորավանքում պատկերված են Հայր Աստծո, Քրիստոսի, առաքյալների, Աստվածածնի և հրեշտակների, Սպիտակավորում՝ Աստվածածնի և մանուկ Քրիստոսի պատկերները, իսկ Աղջոց վանքում՝ Պողոս և Պետրոս առաքյալների կոթողային քանդակները: Այդ ժամանակ հայկական ճարտարապետության մեջ ի հայտ է գալիս գավիթը: Հարդարանքի մաս էին կազմում իշխանների պատկերները: